تبلیغات
مبین - تشویق و تنبیه در سیره تربیتی حضرت علی علیه السلام
" آنانکه خاک را به یک گوشه نظر کیمیا کنند................آیا شود که گوشه چشمی به ما کنند "  

اغلب یا همه افراد به جهت برخورداری از غریزۀ«حب نفس» دوست دارند، که مورد توجه قرار گیرند. توجه به این نیاز ها در حدی که به افراط کشیده نشود و آثار سوء نداشته باشد، عاملی خوب در جهت تغییر رفتار یا ایجاد انگیزه برای عمل در انسان هاست.
وقتی کسی را مورد تشویق قرار می‌دهیم، و به خاطر داشتن صفتی یا انجام کاری او را می‌ستاییم، در واقع حس« خود دوستی» او را ارضاء کرده ایم. این هم جاذبه و محبت می‌آفریند، هم، نیت و انگیزه  برای کار نیک پدید می‌آورد یا تقویت می‌کند.
اما نگرش در معنای تشویق بسیار مهم و مورد توجه است. و ما را در تشخیص و استفاده بجا از آن یاری می‌کند. همچنان که از لفظ تشویق نیز بر می‌آید، به معنای« سر شوق آوردن» و « راغب ساختن» است. که این کار با روحیات افراد و تاثیر آن با نوع تشویق ارتباط تنگاتنگی دارد. در تشویق باید از لفظ ، شیوه و برخوردی استفاده کرد که درون شخص، شوق، نیت و علاقه ایجاد کند، و این محرّک درونی، او را به کار و تلاش وادار کند نه اینکه صرفا یک تحریک درونی باشد.

بعضی افراد این خصلت مهم یعنی تشویق دیگران را دوست ندارند، و به دلیل خود خواهی، غرور، حسد، یا هر عامل دیگر، هرگز زبان به ستایش و تمجید دیگران نمی‌گشایند، و به زبان آوردن کلمۀ تشویق آمیز برایشان سخت است، در حالی که خیلی دوست دارند ازطرف دیگران مورد تشویق قرارگیرند.
برخی هم به گونه ای تربیت شده اند، که به راحتی زبان به تعریف و تمجید دیگران می‌گشایند و نه تنها تشویق دیگران برایشان سنگین نیست، بلکه ازاین کار لذت هم می‌برند.

داشتن زبانی رو به خیر و اهل تشویق موهبتی خداییست، و نشان از کمال روحی و همت بلند است. تشویق صحیح باعث می شود که نیکان در انجام کار نیک زمینه بهتری پیدا کنند و بدکاران به طور غیر مستقیم متوجه بدی خود شده و دست از اعمال زشت خود بردارند. اگر در جامعه ای میان خوب و بد فرقی گذاشته نشود و به نیکوکار و انسان فرومایه به یک چشم نگاه کرده شود، این عامل باعث سقوط اخلاقی و ارزشی جامعه است، زیرا صالحان مأیوس و دلسرد می‌شوند، و بدکاران جسارت و گستاخی می یابند.

در مورد تنبیه هم همینطور است، تنبیه باید کار آمد باشد و تنبیه بدنی در تربیت بخصوص در کودکان اثر سوء دارد. بعضا با روش های دیگر تنبیه بسیار تاثیر گذاری بهتری می‌توان دید.
کلام حضرت علی «علیه السلام» که خطاب به مالک اشتر نخعی نوشت در بردارنده همین مضمون است. حضرت فرمودند:
ای مالک: هرگز نیکوکار و بدکار نزد تو یکسان و در یک جایگاه نباشند، چرا که در این کار، بی رغبتی نیکوکاران در امر نیکو کاری است، و ورزیدگی و شوق بدکاران برای بدی است. سیره زندگی حضرت اینگونه بود که همیشه نیکو کاران میل به انجام کارهای نیک و بدکاران ترس از انجام بدی هاشان داشتند زیرا حضرت بجا افراد را از موهبت تنبیه و تشویق خود برخوردار می‌کرد.
اما چند نکته راجع به تشویق:
*تشویق با توجه به روحیه افراد و جنسیت و اختلاف سن باید متفاوت باشد.
*تشویق یعنی تفاوت در نوع رفتار و برخورد هرگز منافات با عدالت ندارد، بلکه باعث می شود که بدکار به بدی خود پی ببرد و نیکوکار مایل به انجام کار نیک و این امر باعث رشد و اصلاح جامعه است.
*افراط در تشویق نه تنها اثر مثبت ندارد بلکه داری اثرات سوء و مخربی نیز هست، که باعث می شود شخص پرتوقع شده و انتظار بیش از حد داشته باشد. برخورد جامعه و افکار عمومی در پیشامد های مختلف  بسیار تاثیر گذار و بعضا باز دارنده است.
*تنبیه کردن به معنای انتقام جویی نیست بلکه به معنای تربیت است.
*اگر کسی بخاطر عملی تنبیه می‌شود نباید او را تحقیر کرد.
*سرزنش کردن، تحقیر کردن، در تنبیه اثر سوء دارد.
*تشویق و تنبیه باید به اندازه عمل باشد نه بیشتر و نه کمتر.

 

 

پی نوشت
[1] .  نهج البلاغه، سید رضی، فیض الاسلام، نامه 53 «الّایکون المحسن والمسییء عندک بمنزلة سواء،فإن فی ذلک تزهیدالأهل الإحسان وتدریب لأهل الإ





طبقه بندی: اعتقادی، 
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : شنبه 30 شهریور 1392 | توسط : محمد فروهر | نظرات()